و نعم ما قيل : حسن تو به عشق كرد ارشاد مرا * سبحان اللَّه چه حسن ارشادست اين سؤال : چون تواند بود كه روز محشر ، مردم در مقام احتجاج شوند و از براى است خلاص خود از عذاب الهى مجادله نمايند و از زلّات خود جواب گويند ، و حال آنكه در قرآن مجيد وارد است كه در آن روز مهر خموشى بر دهانهاى بندگان گذاشته خواهد شد و اعضا و جوارح ايشان بجاى زبان مأمور به تكلّم خواهند بود تا از فعلى كه آنها را به آن واداشته‌اند خبر دهند و ايشان را گنجايش انكار آن نماند . قال اللَّه تعالى : الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلى أَفْواهِهِمْ وَ تُكَلِّمُنا أَيْدِيهِمْ وَ تَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ « 1 » . يعنى « روز قيامت روزى است كه مهر منع خواهيم گذاشت بر دهانهاى ايشان كه به زبان تكلّم نتوانند نمود ، و به تكلّم خواهد آمد با ما دستهاى ايشان و پاهاى ايشان تا گواهى دهند از آنچه از ايشان در دنيا به عمل آمده است » . جواب : بسا باشد كه آن حكم مخصوص به كفّار باشد چنانچه بعض مفسّرين تصريح به آن كرده‌اند ، يا آنكه بگوئيم : مهر كردن دهانها كه آيت ، اشعار به آن دارد بعد از احتجاج و مجادلهء مذكور خواهد بود چنانچه بعض روايات نيز در آن وارد است ، يا گوئيم اين نيز روايت شده است كه : بعض اعضا از جانب ايشان در مقام احتجاج و مجادله خواهند شد ، چنانچه در بعض اخبار به اين عبارت وارد است كه : تشهد اعضاؤه عليه بالزّلّة فتطاير شعرة من جفن عينيه فتستأذن في الشّهادة ، فيقول الحقّ تكلّمى يا شعرة عينيه و احتجّى لعبدي ، فتشهد له بالبكاء من خوفه فيغفر له ، و ينادى مناد : هذا عتيق اللَّه بشعرة . يعنى « گواهى دهند در آن روز جميع اعضاى او بر تقصير و معصيتى

--> ( 1 ) سورهء يس : 36 - آيهء 65 .